Stadswaope 'De Ingel'

(Stadswapen 'De Engel')

“Het Wapen van Maastricht”

Het stadswapen van Maastricht is een engel, wij als Maastrichtenaren zijn erg trots op dit symbool die al sinds 1819 officieel bij Us Mestreech hoort.

Het 'teyken der stadt Triecht' kent een lange geschiedenis.

 Een bevredigend antwoord waarom Maastricht een ster en met name een vijfpuntige ster in zijn wapen draagt, is niet te geven. Vast staat, dat de ster reeds in de middeleeuwen op in Maastricht geslagen munten voorkomt. De ster werd ook gebruikt om maten te ijken en om in Maastricht gefabriceerde goederen, zoals laken, van een stadseijken te voorzien. We gaan terug naar het jaar 1283. In een document uit dat jaar staat voor het eerst het teken van de stad Maastricht beschreven. Het teken bestond uit een vijfpuntige ster en werd aangebracht op maten en gewichten.Het oudste thans bekende stadszegel, waarop een vijfpuntige ster voorkomt, dateert uit 1423, dit zegel berust in het stadsarchief en vertoont bovendien de afbeeldingen van St.Lambertus en St.Servaas, een engelenfiguur als schildhouder komt voor op een kapiteel, dat rond 1490 is aangebracht in de Mathiaskerk aan de Boschstraat komen de vijfpuntige ster weer tegen. Het staat op een schild tussen twee Gotische nissen waarin de beschermheiligen van de stad, zijn afgebeeld: Lambertus en Servaas.  Het dateert uit 1490.

De oudste afbeelding van het Maastrichts stadswapen vinden we op een schilderij van Jan van Brussel uit 1499. Het is een zogenoemd 'Gerechtigheidstafereel', en is te vinden in de voormalige 'Antichambre' van het stadhuis. Op het schilderij is een voorstelling te zien met bovenin de Goddelijke rechtspraak en onderin de menselijke, aardse rechtspraak. Er tussenin staat de neutrale stedenmaagd met het rode schild en de witte ster. Het schilderij geeft de relatie aan tussen Christus en de 'schepenbank', het stadsbestuur van Maastricht.

 De schepenbank had in die tijd ook het juridische gezag over de stad. Zij spraken recht bij misdrijven en burgerlijke geschillen in de stad. 

 

Meetwerktuigen, zoals weegschalen, speelden ook toen al een belangrijke rol in de handel en moesten betrouwbaar zijn, daarom werden ze geijkt. In Maastricht was de ster het waarmerk. Niet alleen gewichten en weegschalen, maar ook bijvoorbeeld zilver werd van een 'stadsteyken' voorzien.

 

Het schild wordt vastgehouden door een dame, de 'schildhoudster'. Zij verpersoonlijkt de stad Maastricht en wordt ook wel stedenmaagd of jonkheid genoemd. Ze had oorspronkelijk géén vleugels. Deze zijn er in het begin van de 19e eeuw aan toegevoegd, vermoedelijk onder invloed van de Katholieke Kerk. En zo werd de jonkheid - eigenlijk pas vrij laat - omgedoopt tot engel.

 

Op 15 september 1819 werd bij besluit van de Hoge Raad van Adelde vorm van het wapen officieel vastgelegd. In het Koninklijk Besluit werd een duidelijke omschrijving ervan gegeven: "EEN ROOD SCHILD, BELADEN MET EEN VIJFPUNTIGE STER VAN ZILVER. HET SCHILD VAN ACHTEREN VASTGEHOUDEN DOOR EEN ENGEL EN GEDEKT DOOR EEN KROON VAN GOUD".  De transformatie van stedenmaagd naar een gevleugelde engel was daarmee een feit en Maastricht kreeg haar eerste echte 'stadsengel'. 

Met de opkomst van het communisme en socialisme in het begin van de vorige eeuw kwam het stadswapen onder vuur te liggen. Het rode vlak met witte ster zou teveel lijken op de vlag van de toenmalige Sovjet-Unie.

Op 2 september 1938 kwam er dus een nieuw wapen met wat minder rood beneden en in plaats van de ster een witte baan boven.

Maar in 1981 ontstond het idee om de oude vlag in ere te herstellen. Dat had weer heel wat voeten in de aarde want het duurde nog tot 1993, voor de vijfpuntige witte ster op een rode achtergrond weer in het straatbeeld verscheen. Met de slogan 'Een engel voor Maastricht' lanceerde in 1986 de gemeente Maastricht een nieuw logo. Het ontwerp van Everd en Jeannine Soons was opgebouwd uit een kruis. De horizontale as symboliseerde de van oost naar west lopende Romeinse heerbaan en de verticale as stond voor de van zuid naar noord stromende maas voorstelden. Op het kruispunt ontstond Maastricht. Drie bogen van de Servaasbrug staan boven het wapen. Iedere tijd heeft zijn eigen gezicht, zijn eigen herkenbaarheid. De stadsengel is ontelbare keren afgebeeld en uitgebeeld. De engel is historisch sterk vergroeid met de stad Maastricht en heeft daardoor een grote herkenbaarheidswaarde. De engel symboliseert ook het menselijke, persoonlijke en beschermende element in het wapen.

Maastricht heeft zelfs een 'echte' engel in de naam van Math Hardy. Zie elders op deze site.
De engel komt onder meer terug in het stadswapen
en het volkslied van Maastricht.
Als de hoeder van de stad - officieel petekind van stadsreus Gigantius - "D'n Ingel is er altijd bij".
Hij staat traditioneel opgesteld achter de prins (carnaval) met uitgeslagen vleugels, om hem te beschermen."
D'n Ingel vaan Meestreech is meer dan een kolderieke creatie.
Sinds 18 september 2000 staat hij officieel ingeschreven in het bevolkingsregister van Maastricht.
Als enige inwoner van de stad die níet van vlees en bloed gemaakt is.
Matthijs Johannes Die
-vaan-us Gigantius, aldus de voornamen die prijken op de doopceel die is ondertekend door het voltallige stadsbestuur van destijds. Het grijze hoofd van de metershoge pop op wielen is gemodelleerd naar Math Hardy zelf. Al bijna veertig jaar luistert de bekendste (ex) kroegbaas van Maastricht in zijn hoedanigheid van engel menig officiële gebeurtenis en demonstratie op. Hier beneden enkelen afbeeldingen van de Maastrichtse Engel. De mooiste in mijn ogen is toch de meest rechtse en tevens de oudste engel van Maastricht (1819).

Begin 2009 heeft de Gemeente Maastricht besloten om een nieuwe Logo te laten ontwikkelen bij een externe Bureau, geen referendum of wedstrijd voor de bewoners van Maastricht, nee één bedrijf van 'daar boven'. Uiteindelijk is het een 'koude' afbeelding geworden van een man/vrouw die een schild met ster vasthoud. Koud en Kil niets waarmee zich te Maastrichtenaar kan spiegelen. Maastricht schaam je. De Ingelegilde gaat ten strijde tegen het nieuwe logo van Maastricht en wij ondersteunen hun hiermee. Paul Berben gaat voorop, Paul CHAPEAU.

 

Overal kom je de 'oude' engel nog tegen van links naar rechts: De Hoofdwacht, de Grotten, Discotheek De Ingel, in deur bij Café De Ingel op het Vrijthof en als chocolaatje.

 

Medaille Gem. Maastricht!!! 

eine terök