Maquette Mestreech

(Maquette Maastricht)

 

Maquette Mestreech:

In Centre Ceramique was een tentoonstelling over de vesting van Maastricht en hoofdonderdeel vormde de maquette van Maastricht, deze in 1977 gemaakte kopie van de 'Parijse maquette'.

De Maquette van Maastricht is een door de Fransen vervaardigde maquette of schaalmodel van de vesting Maastricht zoals die er uitzag in het midden van de 18e eeuw. De originele maquette werd ruim twee eeuwen in Parijs bewaard (en werd om die reden ook wel de Parijse maquette genoemd) en bevindt zich thans in het Palais des Beaux-Arts in Rijsel

De kopie werd in twee fasen gemaakt. Het centrale deel, de stad en de vestingwerken, in de jaren 1974 tot 1977 en de omgeving van de stad, de 'ommelanden', in de jaren 1981 en 1982. Hier in het Centre Céramique wordt op dit moment slechts het centrale deel tentoongesteld. De maquette laat Maastricht zien in een schaal van 1 op 600. Het getoonde centrale deel is 4,5 bij 4 meter groot en heeft een oppervlakte van 18 m². De totale maquette inclusief de ommelanden heeft een afmeting van 5,8 bij 6,8 meter en een oppervlakte van 39 m². In de toekomst zal de hele maquette inclusief de ommelanden bij een aantal bijzondere gelegenheden worden opgesteld.

De maquette is eigendom van de Stichting Maquette Maastricht en werd voor vijf jaar in bruikleen gegeven aan de Gemeente Maastricht voor opstelling in het Centre Céramique. Het bestuur van de Stichting Maquette Maastricht zoekt in die vijf jaar naar mogelijkheden om het gehele model permanent tentoon te stellen. .

De Maastrichtenaren zijn trots op ’hun‘ maquette, die Maastricht laat zien zoals het was omstreeks 1750. In één oogopslag zie je de stad in vogelvlucht: de tot de verbeelding sprekende vesting, de kerken, pleinen en de woonhuizen aan weerszijden van de geliefde Maas.

Er is een aantal interessante dingen te zien in de maquette. De historische gebouwen, bijvoorbeeld, zijn in verhouding tot de woonhuizen groter weergegeven. Hierdoor zijn ze beter te onderscheiden van de gewone huizen. Er zijn wel een paar fouten in de maquette geslopen: zo is bijvoorbeeld de voormalige barokke Jezuïetenkerk, nu het theater Bonbonnière, per ongeluk met de ingang naar de verkeerde kant geplaatst. Toch is de maquette heel erg nauwkeurig. Hij laat zien hoe precies de stad door de Fransen was opgemeten.
 

Geschiedenis van de Franse maquettebouw

De Maquette van Maastricht werd in de periode 1748-1752 in opdracht van de Franse koning Lodewijk XV gebouwd na zijn verovering van Maastricht in 1748 als onderdeel van een onder Lodewijk XIV begonnen militair project, dat erin voorzag om alle belangrijke vestingen in en rondom Frankrijk driedimensionaal in kaart te brengen. Doel was het bestuderen van de vestingen en het makkelijker kunnen bepalen van een militaire strategie in geval van oorlog. In totaal zijn in de loop van de 17e, 18e en 19e eeuw ongeveer 260 maquettes gebouwd, waarvan er nog 102 over zijn. De meeste maquettes dateren uit de 18e eeuw. De oudste, uit 1668, is van de havenstad Duinkerke. De maquettes van Brest en Luxemburg zijn gebouwd in de tijd van Napoleon Bonaparte, terwijl de laatste maquettes (o.a. Sebastopol) pas rond 1870 werden gebouwd, toen de meeste vestingen al waren opgeheven. De maquettes variëren in grootte van 0,2m² (de forten van Artigues en Lamalgue) tot 160m² (Cherbourg-Octeville).

Een honderdtal maquettes stonden oorspronkelijk opgesteld in het Tuilerieënpaleis in Parijs. Vanaf 1777 werd de collectie overgebracht naar het Hôtel des Invalides. In 1943 werd het Musée des Plans-Relief opgericht en kon het publiek de maquettes voor het eerst bezichtigen. Sinds 1991 is de collectie gesplitst: de maquettes van een 15-tal Noord-Franse en Zuid-Nederlandse steden, waaronder die van Maastricht, zijn overgebracht naar het Palais des Beaux-Arts in Rijsel, de rest bevindt zich nog steeds in het Musée des Plans-Reliefs in het Hotel des Invalides in Parijs.

Bouw van de Maastrichtse Maquette

Tijdens de bezetting van Maastricht door Lodewijk XIV werd een eerste maquette van de strategische belangrijke vestingstad gemaakt, die later verloren is gegaan. Aan het einde van de Oostenrijkse Successieoorlog was Maastricht opnieuw korte tijd bezet door Franse troepen, dit keer die van Lodewijk XV. Na de Slag bij Lafelt in 1747 werden zowel Maastricht als Bergen op Zoom ingenomen en de Fransen besloten om van beide vestingsteden maquettes te maken. Bij de Vrede van Aken deden de Fransen afstand van een deel van hun veroveringen, waaronder Maastricht, maar de maquettes van Maastricht en Bergen op Zoom werden toch afgebouwd. De Maastrichtse maquette is gebouwd door de militaire ingenieur Larcher d'Aubencourt. De schaal is, zoals bij de meeste maquettes, 1:600. De Maastrichtse maquette is gebouwd op 13 tafels en behoort met haar 40m² (580 x 689cm) tot de middelgrote maquettes. In 1803 en in 1976-1977 werd de maquette gerestaureerd.

Nao Bove

Kopie van de Parijse Maquette

 

In 1972 werd, ter gelegenheid van de heropening van het gerenoveerde Bonnefantenmuseum (toen nog gevestigd in het Bonnefantenklooster), de Parijse maquette van Maastricht uit 1752 tentoongesteld. De tentoonstelling trok 28.000 bezoekers. Na de terugkeer van de maquette naar Parijs besloten enkele Maastrichtenaren dat er een kopie van de maquette moest komen. Daarvoor moest toestemming worden verkregen van de Franse overheid. Van 1974 tot 1977 werd gewerkt aan een kopie van het centrale deel (de stad zelf) van de Parijse maquette, van 1981-1982 werden de ommelanden daar aan toegevoegd.

Van 1977 tot 1990 maakte de kopie deel uit van de vaste collectie van het Bonnefantenmuseum. Nadat dit museum in 1990 haar historische en archeologische collectie had afgestoten en zich nog uitsluitend op oude en moderne kunst ging toeleggen, vond de kopie van de maquette onderdak in het Centre Céramique. Wegens ruimtegebrek wordt slechts het centrale deel van de maquette (4 x 4,5m) tentoongesteld. De maquette is eigendom van de Stichting Maquette Maastricht.

Betekenis van de Maquette

De Maquette van Maastricht geeft zeer nauwkeurig de situatie weer in en rondom de vesting Maastricht in het midden van de 18e eeuw. Elke straat, elk huis, elk vestingwerk en waarschijnlijk zelfs elke boom, werd minutieus en gedetailleerd op schaal nagebouwd. Hierdoor is de originele maquette (en in mindere mate ook de kopie) een belangrijke historische bron van informatie.

Op de maquette is duidelijk het grote aantal kerken en kloosters te zien, dat Maastricht in die tijd telde, en waarvan er sindsdien een groot aantal zijn verdwenen. Ook is te zien dat een deel van de stad, met name de gronden die pas vanaf de 14e eeuw binnen de stadswallen waren komen te liggen, onbebouwd was. In de buitengebieden springt het uitgebreide netwerk van vestingwerken met natte en droge grachten in het oog. In de tweede helft van de 18e eeuw zou deze ring van vestingwerken nog worden uitgebreid, o.a. door de bouw van de Linie van Du Moulin. Op de Sint-Pietersberg is het Fort Sint Pieter duidelijk te herkennen. In de Maas liggen de verdwenen eilanden Moleneiland en Sint Antoniuseiland.

Nao Bove

Restauratie Tagage-maquette

DE MAQUETTE VAN BROEDER SIGISMUND TAGAGE ( 1922-2012)                  

Het is de onbekendste maquette van Maastricht. Bovendien verkeert de miniatuurstad in zeer slechte staat. De maquette, die broeder Sigismund Tagage in de jaren vijftig maakte, wordt momenteel gerestaureerd. Deze broeder heeft lang aan deze unieke maquette gewerkt. Raampjes, dakkapelletjes, geveltjes en deurtjes, zijn juweeltjes van huisvlijt uit de jaren vijftig. Met oog voor de historie, maar vooral met een gevoel van trots en gedrevenheid, van 7 jaar werken, op de zolder van de Beyart. Met materialen, van allerlei afvalhout en een bodemplaat van zachtboard, waar aan de onderkant nog een afgedankte geografische kaart van Nederland te herkennen is. Hergebruik was in die tijd immers een feit.

Tagage dook in het verleden en creëerde van daaruit zijn droombeeld: Maastricht van vóór het beleg van de Fransen in 1794,waarbij veel kloosters waren verwoest, een achttiende-eeuwse binnenstad, maar daaromheen een projectie van de vestingwerken rond 1825. Misschien is die eigenzinnige benadering van de geschiedenis er wel de oorzaak van geweest dat er altijd wat minachtend naar de Tagage-maquette is gekeken. 'Er zaten teveel fouten in', zo luidde de opvatting van veel 'deskundigen' en andere betweters. Maar het monnikenwerk van Tagage is helemaal niet bedoeld als een strikte nabootsing van de fysieke stedenbouwkundige situatie in een bepaald jaar. De maquette is een subjectief portret van de levende stad Maastricht en daarmee een uiting van beeldende kunst. Per definitie kan in een kunstwerk nooit sprake zijn van 'fouten'. Een kunstenaar is er immers niet aan gebonden om alleen een fysieke werkelijkheid uit te beelden maar heeft alle vrijheid om zijn eigen draai te geven aan de feiten. Bovendien hoeft een kunstwerk niet alleen antwoorden te geven maar mag ook vragen oproepen. Maquettebouwer Paul Tieman sprak de broeder een jaar of twintig geleden uitgebreid over diens werk. Er is altijd laatdunkend naar gekeken. De ongeveer 25 vierkante meter grote maquette is decennia in de vergetelheid geraakt, maar krijgt nu eerherstel.

In 1957 was de Tagagemaquette voor het eerst in het openbaar te zien, als pièce de résistance van de expositie Vrije Uren in het 'Stuersgebouw' aan de Kruisherengang. Daarna verdween het werk op de zolders van het Bonnefantenmuseum in de binnenstad. Achttien jaar later wist een stichting het museum zo ver te krijgen de maquette in bruikleen af te staan voor permanente expositie in de Helpoort in Maastricht. De maquette trof Paul Tieman daar in 1987 bij toeval aan in kommervolle omstandigheden. Paul bracht hem onder bij de stichting Maastricht Vestingstad, een organisatie waarvan hijzelf een tijdlang bestuurslid was. Op die manier kon in elk geval verder verval worden voorkomen in afwachting van een restauratie. Vijfentwintig jaar lang bleek het niet mogelijk die daadwerkelijk in gang te zetten. Er was geen geschikte ruimte, er waren geen financiële middelen en er waren geen gekwalificeerde vrijwilligers voorhanden. Maar vooral de technische aspecten van een conserverende restauratie vormden lange tijd het belangrijkste struikelblok. De maquette is vervaardigd uit materialen die in de restauratiewereld volkomen onbekend zijn. Zo is de ondergrond van zachtboard gemaakt; een materiaal dat nooit eerder in een restauratieatelier onder handen is genomen. Jarenlang voorzichtig experimenteren en onderzoeken leidde tot een methode die enerzijds het afbrokkelen stopt, en anderzijds de oorspronkelijke kleuren en afwerking vrijwel intact laat. Aanvankelijke ideeën om de maquette ‘correct’ te maken zijn inmiddels losgelaten. De miniatuurstad wordt nu gezien als de visie van Tagage. Het is een sterk persoonlijke, subjectieve weergave van ‘zijn’ stad. Hij vond de stad zo op haar mooist, het indrukwekkendst. Daarna was het weer jaren wachten op tijd, geld en vooral hulpkrachten. Maar sinds januari is het dan toch eindelijk zover. De Tagagemaquette is begin januari overgebracht naar het Ainsi Cultuurhuis en wordt stukje bij beetje gereinigd, geconserveerd en gerestaureerd in een projectruimte in de buurt van ons eigen atelier aldaar. De restauratie speelt zich in alle rust af. Maar is wèl 'publiekstoegankelijk'. Belangstellenden zijn dus van harte welkom!

Wil je een uniek kijkje nemen in de wondere wereld van de maquette en het restauratieproject? Dat kan. Maar mail of bel me altijd even tevoren via
huismethethandje@paul-tieman.nl of 06-22300859.

De maquette is nu eigendom van de
Stichting Maastricht Vestingstad en wordt door Paul Tieman met vrijwilligers gerestaureerd, bij diens atelier in AINSI. De maquette moet eigenlijk gezien worden als een kunstwerk.

De maquette verkeert in een beroerde staat. De binnenstad ziet er momenteel nog uit, alsof er een zwaar bombardement is geweest; overal liggen losse huisjes waarvan nog niet bekend is in welke straat ze horen. Paul Tieman heeft een methode ontwikkeld om het fragiele zachtboard te conserveren. Geprobeerd wordt, de maquette zo origineel mogelijk te houden. Broeder Sigismund Tagage werd in 1957 onder druk gezet om de maquette te exposeren; zelf vond hij dat zijn werk nog niet klaar was. Na de expositie belandde dit werk in het depot van het Bonnefantenmuseum om er pas in 1975 weer uit te komen. De maquette werd tot 1988 vast onderdeel, van de expositie in de Helpoort, maar eigenlijk was deze ruimte veel te krap. De miniatuurstad werd op tal van plekken opgeslagen, waarbij het een wonder is, dat ze nooit verloren is gegaan.

De Maquette bevindt zich nu in AINSI. De restauratie van Wyck is op dit moment afgerond. Concrete plannen om het werk van Sigismund Tagage te exposeren zijn er nog niet.

Maar het verdiende eerherstel is wel in gang gezet.

Nao Bove

De Romeinse Maquette

De vesting uit de laat-Romeinse tijd lag op de belangrijke route van de Rijngrens (Keulen) naar Noord-Frankrijk (Bavay).
De vesting beschermde de enige vaste oeververbinding van belang: de brug over de Maas.
Doordat de Maas in de loop van de eeuwen meer oostelijk is gaan stromen, is van de vesting op de oostelijke oever (het tegen-Castellum) minder bewaard gebleven dan van die op de westelijke oever (het grotere Castellum).
De maquette laat zien hoe de vesting en het omringende landschap er uitgezien hebben: de brug, de wegen, een "horreum" (opslagplaats), barakken en thermen (badgebouwen) binnen een walmuur met gracht.
Compact in een toen nog weids landschap, waar Maas en Jeker nog vrijwel vrij spel hadden.
Die maquette is gemaakt door Ferry Schiffeleers (MEVRI) in 1992.

 

 

Foto's van de Kopie van de Franse Maquette van Maastricht: 

Filmpjes over de Kopie van de Franse Maquette van Maastricht:

Eeuw van de Stad

 Beeld en Geluid

 TV Maastricht

Nao Bove
Bron: Site Mestreech Online, Wikipedia, Maastricht1867, Centre Ceramique, Zicht op Maastricht, Historie Maastricht, Paul Tieman Site - Blog en Tagagemaquette, Romeinse Maquette: NatuurHistorischMuseum, foto's Maquette Tagage MaastrichtVestingstad,Romeinse en Maastrichtse Maquette, MestreechterSteerke,

 Aonvaank