De Vief Köp

(De Vijf Koppen)

De Vijf Koppen (De Vief Köp) :

voorheen De Drie Duiven

Het eerste rondeel van de nieuwe stadsmuur wordt de vijf koppen (Vief Köp) genoemd, ter herinnering aan de executie in 1638 van een groep verraders, waaronder 5 geestelijken, wier hoofden op de wal werden tentoongesteld.

 

Rond de Nieuwstad werd tussen 1487 en 1490 een aarden wal opgeworpen tussen de Sint Pieterspoort en de Maas. Deze nieuwe wal en gracht moesten de verzwakte zuidzijde van de stad versterken. Tussen 1515 en 1517 werd de aarden wal vervangen door een stenen muur met twee rondelen, feitelijk verzwaarde muurtorens met een vlak platform. De verdedigingsgordel werd in het verlengde van de Onze Lieve Vrouwewal doorgetrokken. De rondelen die een nieuw soort vestingwerk waren steken verder buiten de muurgrens uit zodat men vanaf het rondeel en vanuit de overwelfde kazematten het terrein voor de muur met geschut onder vuur kon nemen. In elk rondeel waren twee kanonnenkazematten boven elkaar. Aan het begin en einde van de muur lagen waterpoorten, waarvan er een aan de zijde van de Sint Pieterstraat nog bestaat. Het oostelijke rondeel heet nu ‘de vijf koppen (de Vief Köp)’, oorspronkelijk genoemd ‘de drie duiven’ na een in de buurt gelegen herberg met dezelfde naam.

Nadat in 1638 vijf hoofden van de verdachten van het verraad van Pater Vink op het rondeel waren tentoongesteld kreeg het bouwwerk de huidige benaming.  (Vincent Grummer  meldt dat bij zijn weten het rondeel ooit "Les trois douves" heette. "Douve" is het Franse woord voor vestinggracht. Een toepasselijke naam, omdat op die plaats een paar takken van de Jeker bij elkaar komen. De Maastrichtenaar verbasterde dat naar "De drei doeve", en dat werd door de Hollander weer vertaald met "De drie duiven".) Volgens Drs.Ingrid Evers, en daar heeft ze volgens mij gelijk in zou het prettig zijn als Vincent de bron hiervan kon melden, het zou jammer zijn als hier een nieuwe Maastrichtse mythe ontstond.
 

Toen prins Frederik Hendrik Maastricht in 1632 na een belegering van ruim twee maanden in handen kreeg, kwam daarmee een eind aan de Spaanse bezetting die in 1579 begonnen was. Veel katholieken in Maastricht voelden zich niet gelukkig onder het Spaans-protestantse gezag. De Spanjaarden hadden nog een garnizoen in fort Navagne (Elvenschans) op luttele kilometers van de stad. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er pogingen ondernomen werden om Maastricht weer in Spaanse handen te krijgen.

In het jaar 1638 kwam zo’n plan aan het licht. In dat jaar kocht de brouwer Jan Lansmans het huis ‘Den halven Maen’ aan de Sint Bernardusstraat . hij verhuurde dit huis vervolgens aan Claude de la Court, een soldaat van het Spaanse garnizoen. Deze laatste was niet lang tevoren door de Spanjaarden gevangen genomen, blijkbaar overgehaald aan hun plannen mee te werken en weer vrijgelaten. Het huis ‘Den halven Maen’ grensde aan de Onze Lieve Vrouwewal. In een muurboog aan de achtertuin bevond zich een met mergelblokken dichtgemetseld poortje. Lansmans en De la Court  moesten ervoor zorgen dat dit poortje zou worden opengebroken. Voor het sloopwerk konden zij rekenen op de medewerking van meester-metselaar Leonard Katers. Door dit poortje zou een afdeling Spaanse soldaten ’s nachts heimelijk naar binnen trekken. Daarna zouden zij de acht van de Onze Lieve Vrouwepoort overrompelen en de poort openen, zodat de Spaanse ruiterij naar binnen kon trekken om met de rest van het garnizoen af te rekenen.

 

Van Sjef 'Mestreechonline' kreeg ik nevenstaande afbeelding van De Vief Köp en Haet en Nijd In de DSM kalender 1982 staat een prachtige foto van de Franse maquette Maastricht uit 1748-1752 met de rondelen Haat en Nijd en De Vijf Koppen.
Maar uiteraard zonder de momenteel bestaande Poort Waerachtig.


Het vierkant gebouw is een kruithuis.
Website Maastrichtse Maquette bouwers

 

Naor Bove

De poging tot verraad werd echter ontdekt . De la Court had in de Elvenschans van de Spanjaarden een flinke som geld ontvangen, onder andere voor de aankoop  van het huis aan de Sint Bernardusstraat. Hij viel in de stad op, doordat hij als arme soldaat plotseling met geld begon te smijten. Na een ‘scherp ‘ verhoor zoals dat destijds gebruikelijk was, viel hij door de mand en werden eerst Lansmans en opgepakt, uiteindelijk werden twintig burgers en geestelijke opgepakt. Uiteindelijk werd op 3 maart 1638 de minderbroeder Servatius Vink werd gearresteerd omdat hij verdacht werd van betrokkenheid bij het verraad. Ondanks zware martelingen legde hij echter geen bekentenis af. Negen verdachten werden op 7 juni 1638 ter dood gebracht  van ’t gruwelijk verraet in den jaere 1638 op Maestricht gepractiseert. De geestelijke hadden nauwelijks of geen schuld; ze hadden als koerier gefungeerd of tijdens de biecht van de plannen vernomen en hun biechtgeheim niet verbroken. Na de executie werd sommige een eervolle begraafplek gegund, andere werden ‘oneervol’ onder de galg begraven. De afgehakte hoofden van De la Court, Lansmans, Katers, pater Vink en broeder Nottijn werden als afschrikwekkend voorbeeld op pieken op het rondeel De Drie Duiven tentoongesteld, sindsdien heet dit vestingwerk Vijf Koppen, ‘Vief Köp’.

Bron: Zicht op Maastricht, Mestreechonline.

Historische Encyclopedie Maastricht Dr. Pierre Ubachs en Drs. Ingrid Evers van Walburg Pers ISBN 90.5730.399.X

Maastrichtse Monumententaal Fons van Hees uitg.Corrie Zelen ISBN 90.6280.583.3

Monumentengids Maastricht Jac van den Bogaard/Servé Mins isbn 90 7431052 4

Een wandeling door Maastricht St.Historische Reeks Maastricht isbn 90 70356 24 4

Vestingwandeling St.Maastricht Vestingstad

Burchten & Versterkingen isbn 90 5433 160 7

Ach lieve tijd (7) Waanders Uitgevers isbn 90 400 0464 1

Vestingwandeling St.Maastricht Vestingstad

Morreau, L. J.; Bolwerk der Nederlanden pagina 105-107.

Foto's John Kerkhofs MestreechterSteerke en internet.

Naor Bove

eine terök