Ansichskaart - Prentbriefkaart

Postkaarten Maastricht

(Ansichskaarte vaan Mestreech)

 

Ansichskaart met een 's' oftewel de Prentbriefkaart of Postkaart van Maastricht.

Voor een verzamelaar van het oude Maastricht of elke andere stad waar dan ook in de wereld is Marktplaats en andere verkoopsites zoals Delcampe en Ansichkaarten een waar paradijs, nergens anders kun je zoveel oude foto's terugvinden tegen een redelijke prijs van jouw stad. Veelal voor verzamelaars als ikzelf een walhalla waar ik mijn collectie kan uitbreiden. tegenwoordig zijn ze zelfs op hout verkrijgbaar of kun je een ansichskaart maken van je eigen ontwerp of foto's, zelfs als lamp. Met of zonder tekst, dialect of in het Nederlands, bijna alles is mogelijk. Mijn hart gaat uit naar de periode tussen 1800 en 1900. Ook zijn er verzamel websites voor oude Ansichskaarten over Maastricht zoals zoals de site 'Maastricht' van Marco en Jolanda Jansson-Bosch, een overzichtelijke site met oude alledaagse  en niet alledaagse Ansichskaarten over Maastricht gepresenteerd in een dia show ziet u de mooiste foto's langskomen. Foto links bron Delcampe

Ansichskaarten, wie kent ze niet, de Ansichskaarten die ieder jaar in de zomermaanden op de deurmat vallen, afkomstig van familie, vrienden en bekenden die in verre oorden of dichtbij huis van hun welverdiende vakantie genieten. Soms is een fout adres er de oorzaak van dat de kaart niet op haar bestemming aankomt, maar meestal kunnen we genieten van de mooie plaatjes, de blauwe lucht en de groeten die ons gestuurd worden. Vervolgens komen ze bij veel mensen een tijdje aan een prikbord in de keuken of op het toilet te hangen om daarna definitief in de papierbak te verdwijnen. Maar niet zelden worden ze ook wel bewaard vanwege de speciale band met de afzender: ‘kijk, die kaart heeft mijn opa mij nog gestuurd voor mijn eindexamen in 1970’. Tegenwoordig in de moderne tijd worden nu foto's gestuurd of gedeeld op de 'sociale media' als Facebook, Instagram en Twitter.

Hoe is de prentbriefkaart eigenlijk ontstaan? Om deze vraag te kunnen beantwoorden moeten we terug in de tijd, naar de Frans-Duitse Oorlog van 1870-1871. In de periode vóór 1871 werden alleen nog maar brieven in envelop verstuurd. Vanaf 1 januari 1871 kwam daar verandering in met de ingebruikname van de briefkaart, die ook wel ‘postkaart’ of ‘correspondentiekaart’ genoemd werd. Ongeveer tegelijkertijd bracht de boekdrukker August Schwarz uit Oldenburg (D) de eerste briefkaart met afbeelding op de markt. Tijdens de Frans-Duitse oorlog was hij namelijk op het idee gekomen om een briefkaart te voorzien van een plaatje van een kanonnier. Dit was dus de eerste officieel verzonden prentbriefkaart. In Nederland had de PTT het monopolie van de uitgifte van briefkaarten, maar maakte alleen standaardexemplaren zonder afbeelding. Je moest dus eerst een kaart bij de PTT kopen en daarop kon je dan een wens of een plaatje zetten.  Kantoorboekhandel  Koster in Amsterdam was in1873 de eerste in Nederland, die ingekochte kaarten van een rijmpje voorzag en ze vervolgens weer verkocht. Tien jaar later lieten zij er een afbeelding op drukken.

Deze prentkaarten, die vóór 1892 verschenen, worden door de kenners ‘geïllustreerde briefkaarten’ genoemd. Op 1 april 1892 kwam hier verandering in doordat het monopolie van de PTT verviel. Vanaf die datum mocht iedereen die dat wilde kaarten uitgeven, mits deze de juiste afmetingen hadden en de kwaliteit van het papier voldoende was. Een andere belangrijke vereiste was dat het woord ‘briefkaart’ bovenaan op de voorkant vermeld moest worden. Voor de verzending werd trouwens hetzelfde betaald als voor een brief, namelijk zeven cent. Op de adreszijde mochten geen boodschappen staan, dus schreven de mensen hun boodschap dikwijls om de afbeelding aan de andere kant heen. Uitgevers hielden hiermee rekening door plaats vrij te houden. De Postwet van 1905 bracht een tweede belangrijke verandering. Voortaan werd op de adreszijde een verticale lijn aangebracht, waarnaast de afzender zijn tekst kwijt kon. Haar grootste bloei kende de prentbriefkaart tussen 1900 en 1918. Hele hordes fotografen trokken er op uit om de meest populaire stads- en dorpsgezichten vast te leggen. Na de Eerste Wereldoorlog kwamen er nieuwe communicatiemiddelen, zoals de telefoon en de telegrafie. Maar de prentbriefkaart overleefde alle nieuwe technieken, tot en met de e-mail, de sms en de msn van vandaag de dag. Vanaf het moment van hun ontstaan werden prentbriefkaarten verzameld en in albums opgeborgen. Zo kon je iedereen laten zien waar je overal geweest was. Vooral bij jongedames was het inrichten van mooie fotoboeken populair. Speciale albums met de titel ‘Cartes Postales’ kwamen op de markt, waarin de kaarten in voorgesneden hoekjes konden worden geschoven. Vaak ook werden entreebewijzen van musea, pretparken en muziekuitvoeringen als documentatie erbij gevoegd. Hierbij gaat het dus om het verzamelen van eigen herinneringen. Daarnaast zijn er ook nog eens de echte liefhebbers, die het vooral om de kaart zelf gaat. Sommigen beschouwen haar als een verzamelobject en lopen antiquariaten en beurzen af om juist díe zeldzame afbeelding van díe bepaalde plek in dát bepaalde jaar op te duiken. En als er van een bepaald exemplaar ook nog eens meerdere variaties bestaan, dan wordt het voor hen alleen nog maar interessanter. Andere liefhebbers zien de kaart vooral als een historische bron. Voor hen zijn zowel de voor als de achterzijde van belang. De voorkant als oude foto van een bepaalde plaats, de achterkant vanwege de tekst die iets vertelt over het dagelijks leven in de tijd waarin deze geschreven werd. Speciaal voor die laatste doelgroep doen ook archiefinstellingen, documentatiecentra en musea aan collectievorming.

Naor Bove

Kanaal Luik Maastricht bron Delcampe  De oude Maasbrug na 1932 de Servaasbrug bron Delcampe
Foto ansichskaart 1902 Communie/Religieuze optocht bron Delcampe  Station Maastricht bron Delcampe

Zo beschikt het Regionaal Historisch Centrum Limburg over een collectie van 4337 stuks. De oudste dateert van circa 1880-1885.Dat is dus nog uit de beginperiode van de prentbriefkaart. Vijfenzestig exemplaren zijn heel bijzonder, niet alleen vanwege hun ouderdom maar ook vanwege hun vormgeving. De afbeelding is bijvoorbeeld binnen een kader van bloemen geplaatst of in een getekend fotolijstje, compleet met standaard om hem ergens neer te kunnen zetten. Ook zitten er enkele zogenaamde ‘leporello’s’ bij. Dat zijn prentbriefkaarten waarop bijvoorbeeld een postbode met zijn post tas staat. Als je de tas open maakt, dan komt er een tiental plaatjes uitgevallen die als een harmonica aan elkaar zitten. Onlangs zijn vierenvijftig ansichtkaarten opnieuw verschenen in een luxe box. Samen geven zij een prachtig beeld van de stad omstreeks 1900-1935. Deze ‘Cardbox Maastricht’ is een uitgave van het Regionaal Historisch Centrum Limburg in samenwerking met B&M-uitgevers. De samenstelling van 54 reproducties van originele Ansichskaarten in een historisch jasje laten Maastricht zien tussen 1900 en 2000 en was in handen van Wim Gorren en Jo Boetsen. De box koste toen ik hem aanschafte € 7,95 en was overal in de stad verkrijgbaar. Nu kost deze 2e hands al 36,90 bij bol.com !!

Verzamelaars zijn er van alle dag, dhr. Dor. Doppler is volgens dhr. Wil Lem een van de Maastrichtenaren die in het begin van de twintigste eeuw kaarten spaarde en ruilde met andere verzamelaars in Europa en zelfs tot in Amerika. Bekende ruilers in Maastricht waren: J. Bonekamp; L. van den Dijck; P. Brech; Maria Steinebach, Jenny Sassen; Jeanne Claessens; Elise Pans; H. Tieselink; Jaques Josten en deze Doppler. In b.v. Rotterdam was er een vereniging van verzamelaars of er in Maastricht ook werd samengewerkt is niet bekend. Van b.g. verzamelaars heb ik meer dan 70 kaarten. Ze moeten dus heel wat kaarten verstuurd hebben.

Naor Bove

 

Bron: RHCL Archiefsprokkels, Jo Boetsen, Wil Lem (FB), Rijkcheyt en Drukkerij museum (helaas offline). foto's Delcampe en CardBox Maastricht John Kerkhofs.

eine terök