Hoogwater

'Hoegwater'

Hoogwater:

Hoogwater van de Maas is niet alleen van deze tijd, in 1740 was het al raak.

Hoogwater in Maastricht in het jaar 1740

De inwoners van Maastricht en de mensen uit de omgeving hadden niet alleen in het laatste decennium van de twintigste eeuw last van hoogwater. In vroeger eeuwen kwamen overstromingen zelfs veel vuldiger voor. De stad die toen veel kleiner was, liep dan snel onder. De stad was toen gezien het ontbreken van afdoende beschermingsmaatregelen en de onmiddellijke nabijheid van het water, veel kwetsbaarder bij overstromingen. Op elf december 1740 kwam het hoogwater voor de zoveelste keer opzetten en waardoor de hele Boschstraat als een van de eerste straten in korte tijd blank stond. Andere straten zoals de Raamstraat en de Grachtstraat stonden al snel zo vol water dat niemand meer uit de huizen weg kon komen. Koeien en paarden van de die in die tijd nog binnen de stadmuren staande boerderijen stonden tot aan hun buik in het water. Inwoners die aan de Maaszijde woonden, konden hun huizen op geen enkele wijze meer verlaten. De mensen moesten met ponten gehaald en gebracht worden van en naar hun bestemming in de stad. De Maas stond in het jaar 1740 hoger dan in 1726 het geval was. Op achttien en negentien december steeg het water nog meer ten gevolge van de aanhoudende hevige regenval. Bewoners van de Kleine Gracht moesten proberen hun weg te vinden door water van twee tot drie voet hoog. Er was nog hier en daar een droog plekje te zien dat men dankbaar gebruikte om op de markt te geraken. Het gebied van het stadsdeel Wyck was helemaal met water bedekt. De mensen uit Wyck gingen uit nieuwsgierigheid op de stadsmuren staan om te kijken hoever het water buiten de stad reikte. Het hele Wyckerveld en het dorpje Scharn waren volledig onder gelopen. De nattigheid reikte volgens ooggetuigen zelfs tot aan de “bergen“(de heuvels richting Amby en Berg en Terblijt). De inwoners van Scharn gingen met ponten tot aan de grens van het water in het verre buitengebied. Zo konden ze in de daar liggende dorpen brood en andere noodzakelijke levensbenodigdheden kopen. Volgens de lokale kroniekschrijver hadden “ alle landen van Europa”, last van hoogwater. De weg vanuit de stad naar Scharn was volledig weggespoeld. De kosten om de weg weer op te knappen volgens de toenmalige standaarden bedroegen 1300 gulden. Vele versterkingen en stadsmuren rondom de stad waren door de kracht van het water aanzienlijk beschadigd. Het duurde tot veertien januari 1741 voordat het water langzaam begon te zakken. Voor de inwoners van de stad en de omliggende door het water getroffen dorpen moet dit een ware ramp geweest zijn. De mensen hadden al bijzonder weinig, en raakten nog meer in de put door het brute geweld van het water. Niemand kon hun enige vergoeding aanbieden en ze waren dan ook aangewezen op armenhulp, voor zover deze er was!

 

Wateroverlast:

De Maas is een “regenrivier”. Zodra het in Noord-Frankrijk en in de Ardennen enkele weken lang veel regent, zien wij dat in Maastricht een paar dagen later aan de kleur van het Maaswater en aan de hoge waterstand. Dat betekent ook dat de Maas in de zomer weinig water te verwerken krijgt, soms bijna droog staat, maar daarentegen in de winter grote hoeveelheden. In sommige jaren, bijvoorbeeld in 1880 en in 1926, geeft dit aanleiding tot historische overstromingen. Om in de winter al dat water te verwerken, heeft de Maas op bepaalde plekken dan ook altijd ‘winterbedden’ gehad, ook wel ‘overlaten’ genoemd. Dat waren oude rivierbeddingen, die in de zomer droog stonden, maar waar Moeder Maas weer dankbaar gebruik van maakte als er veel water afgevoerd moest worden. Ten oosten van Maastricht was ook zo’n winterbed, een oude Maasarm die functioneerde als wateroverlaat tussen Heugem en Limmel, en daarom ook wel de “Heugemse overlaat” genoemd. Bij hoog water van de Maas stonden regelmatig grote delen van het Wyckerveld onder water, en bij mijn grootvader aan de Meerssenerweg, naast Villa Wyckerveld, stond de kelder blank en dreven de aardappelen doelloos op het water.

Wanneer dit gebeurde was Wyck dus een eiland, ten westen en ten oosten ingeklemd door een dubbele stroom van de Maas. Eeuwen lang heeft de overlaat als zodanig gefunctioneerd. Op de stadsplattegrond in de Atlas van Braun en Hogenberg uit 1581 staat de overlaat van de Maas rondom Wyck gewoon als een rivierarm afgebeeld.Vanwege het overstromingsgevaar werden er in de oude Maasbedding dan ook geen huizen gebouwd. Iedereen weet immers dat een rivier in geval van nood regelmatig haar oude bedding weer opzoekt. En onze voorouders waren zo slim om de dorpen Ryckholt, Gronsveld, Amby, Heer of Bunde niet in de Maasvlakte te stichten, maar op de hoogte van de eerste terrassen. Zij kenden immers het gedrag van Moeder Maas. En terecht. Want, zoals een kaart uit het archief van Rijkswaterstaat laat zien, bij de overstroming van december 1880 reikte het water tot aan Heer en Amby. En nog in 1912 hield Rijkswaterstaat rekening met de over stromingsgeul van de Maas, toen er samen met België plannen voor kanalisatie van de Maas werden gemaakt. Op de kaart die toen gemaakt werd staat een brede overlaat aangegeven die het water van de Maas via Heugem achter Wyck richting Limmel laat stromen.

 

 

 

Filmpje van bijna 8 minuten van het

Bioscoopjournaal met beelden van de overstroming in 1926

Met dank aan Maastricht Digitaal.

 

Toen na de “annexatie” van 1920 de gemeente Maastricht delen toegewezen kreeg van de gemeenten Heer (Heugemer- en Heerderveld), Amby (Geusselt en Wittevrouwenveld) en Meerssen (Limmel, Geusselderbroek, Wyckerveld), konden ook daar nieuwe woonwijken gebouwd worden, maar er werd terdege rekening gehouden met de overlaat van de Maas. Heel het gebied tussen Villa Wyckerveld en de nieuwgebouwde wijk Wittevrouwenveld bleef dan ook onbebouwd. Maar het overstromingsgevaar bleef. Daarom werd in 1922-1923 achter de villa een kanaal gegraven, dat bij hoog water de functie van de overlaat kon overnemen. En inderdaad, bij de grote overstroming van de Maas in 1926 stond het emplacement van het station blank, en reikte de “brede stroom van de Maas” van Villa Wyckerveld tot aan het Wittevrouwenveld. De jongen op onze foto houdt nog net de voeten droog. Toen het Julianakanaal en de stuw bij Borgharen waren klaargekomen, dacht men het probleem beheersbaar te hebben, en werd het kanaal achter Wyckerveld in 1932 en 1934 weer gedempt. Maar het waterpeil van 1926 werd in 1993 nog overtroffen. Gelukkig bleef de schade toen beperkt, omdat er ondertussen veel maatregelen zijn genomen. Uiteindelijk kwam op de lege plek van de overlaat een vierbaans autoweg te liggen, de huidige A2.Een ondertunneling van deze autoweg precies in de oude rivierbedding is dan ook niet zonder risico. Een rivier heeft namelijk wel eens de neiging bij hoog water haar oude bedding weer in bezit te nemen. En stel dat Moeder Maas bij hoog water- en dat hebben we niet in de hand - de oude bedding van de Heugemer Overlaat weer eens gaat opzoeken, dan wordt de A2-tunnel een prachtige vaargeul. Régis de la Haye

 

Foto SHCL Overstroming Maas. Prentbriefkaarten collectie DOC_0035, nr 735. St.Pieterstraat  Foto SHCL Maas, waarschijnlijk Limmel. Prentbriefkaarten collectie DOC_0035, nr 737.

Hoogwater 2021 foto John Kerkhofs

Nao Bove
Bron:Blog Helletocht, RHCL archiefsprokkel, Maastricht Digitaal. Tekening Maas 1740 Helletocht.  Foto's 1926 SHCL via FB, 2021 John Kerkhofs.

Aonvaank